Zaginiona cywilizacja: Wołyń zachodni.

Share Button

Łuck
stolica Wołynia zachodniego (obecnie obwodu wołyńskiego)

W 1325 r. książę litewski Lubart wzniósł w Łucku Zamek Dolny. Zamek Górny założony został przez kolejnego księcia litewskiego – Olgierda lub Witolda.

W 1429 r. na zamku w Łucku odbył się zjazd monarchów europejskich. Przedmiotem obrad był projekt obrony przeciwko grożącej Europie potędze Imperium osmańskiego.

W 1437 r. książę litewski Świdrygiełło oddał Łuck Polsce. Służył odtąd za siedzibę lokalnych władz świeckich i duchownych (sobornyj kryłos, dwór biskupa) oraz miejsce obrad sejmików szlachty wołyńskiej, tudzież sądów.

Zamek Lubarta

W czasach I i II Rzeczypospolitej Łuck był siedzibą władz województwa wołyńskiego. Po 17 września 1939 r. miasto wraz z całym Wołyniem zostało zaanektowane przez ZSRS jako część Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Dziesiątki tysiący Polaków zostało wysiedlonych na Syberię.

Podczas okupacji niemieckiej Polacy w Łucku byli poddani presji Ukraińców kolaborujących z okupantem. W kwietniu 1943 r. delegacja ukraińska pod przewodnictwem adwokata Jurija Czerewki złożyła na ręce niemieckiego gebietskomisarza urzędującego w Łucku petycję, w której znalazła się prośba o założenie w tym mieście „getta” dla ludności polskiej. 11 sierpnia 1943 r. w wyniku donosów ukraińskich Kripo aresztowało 50 przedstawicieli polskiej inteligencji (w tym zastępcę wołyńskiego Delegata Rządu na Kraj), z czego 30 osób rozstrzelano dwa miesiące później.

Podczas rzezi wołyńskiej 1943-1944 r. na przedmieściach Łucka oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) dokonywały masowych mordów na Polakach, domy ich palono, a mienie rozkradano. Największy napad odbył się w Wigilię Bożego Narodzenia 1943 r., kiedy zabito 97 osób. Łącznie w czasie wojny ukraińscy nacjonaliści zabili w Łucku co najmniej 191 Polaków. Po wojnie prawie wszystkich Polaków z Kresów Wschodnich, w tym z Łucka, przymusowo wysiedlono, a katolickie kościoły przerobiono na magazyny lub zdewastowano.

W sierpniu 2007 r. jedna z głównych ulic miasta, nosząca po II wojnie światowej nazwę „Czerwonoarmiejska”, została z inicjatywy burmistrza Łucka i za aprobatą większości miejscowych deputowanych, przemianowana na ul. Bohaterów UPA.

W 2010 r. Rada Miejska Łucka nadała honorowe obywatelstwo Łucka Stepanowi Banderze. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, w wyniku której zginęło do 130 tys. Polaków.

 Ołyka obwód wołyński

Ołyka należała do Kiszków, a od 1533 r. do Radziwiłłów. Od 1589 aż do 1939 r. stanowiła stolicę ordynacji Radziwiłłów. Drugą obok Nieświeża rezydencję Radziwiłłów.

Pierwszy zamek powstał w 1564 r., rozbudowany  w roku 1640 i umocniony przez Albrechta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego litewskiego.

Gdy zamek utracił obronne znaczenie, gruntownej przebudowy zamku (zakończonej w 1760 r.) na barokową rezydencję pałacową dokonał Michał Kazimierz Radziwiłł.

W częściowo odremontowanym w 1976 r. pałacu Radziwiłłów znajduje się obecnie szpital psychiatryczny.

Wspomnieniem po czasach świetności w Rzeczypospolitej są też dwa kościoły: p.w. Świętej Trójcy oraz św. Piotra i Pawła. Kolegiata Świętej Trójcy została wzniesiona w latach 1635-1640 na zlecenie Albrechta Stanisława Radziwiłła na wzór rzymskiego kościoła Il Gesù. Była wówczas uważana za najpiękniejszą świątynię Wołynia. Projekt kościoła należy do Włochów Benedetto Molli’ego i Giovanni Maliverny. Swój wkład w budowę wnieśli również rzeźbiarze Melchior Erlenberg i Michał Germanus. W 1638 r. fundator kościoła założył przy kościele kolegium – filię Akademii Zamojskiej oraz seminarium duchowne. Po przejęciu władzy na tych terenach przez Ukraińców i przymusowym wysiedleniu Polaków świątynia została kompletnie zrujnowana.

Barokowy kościół jest trójnawową bazyliką z narteksem, chórami i półkolistym, zamkniętym prezbiterium. Główna fasada świątyni podzielona jest korynckimi pilastrami, powyżej których znajduje się ogromny łaciński napis „DEUS DE TUIS DONIS TIBI OFFERIMUS”. Między pilastrami ustawione rzeźby świętych Wojciecha, Stanisława, Piotra i Pawła dłuta Melchiora Erlenberga.

Dwukondygnacyjną fasadę wieńczy parawanowy szczyt ze spływami wolutowymi zamknięty tympanonem i flankowany przez dwie boczne wieżyczki. Duże prostokątne pole frontonu wypełnia płaskorzeźba „Koronacja Najświętszej Maryi Panny” z wizerunkiem Matki Boskiej w całej postaci, stojącej na półksiężycu wśród obłoków i główek cherubinów. Niżej w półokrągłym frontonie umieszczono płaskorzeźbę „Bóg Ojciec”.

Wnętrze kościoła zdobiły liczne rzeźby i dekoracje, pomiędzy pilastrami rozmieszczone były duże płótna z obrazami. Nad pilastrami stały rzeźby dwunastu apostołów (niektóre zachowały się do dziś). Nie zachowały natomiast ołtarze w stylu wczesnego baroku wykute z marmuru i alabastru oraz stalle w prezbiterium, które były dziełem Melchiora Erlenberga, ucznia Jana Pfistera ze Lwowa. Wewnątrz kościoła znajdowały się liczne nagrobki i epitafia rodziny Radziwiłłów, najczęściej z kolorowego marmuru i alabastru. Większość z nich nie przetrwała do naszych czasów. W kościele znajdowały się również liczne artystyczne malowidła na tematy religijne i portrety, z których sześć jest obecnie przechowywanych w Lwowskiej Galerii Sztuki.

Tel. do proboszcza Kolegiaty Świętej Trójcy w Ołyce

ks. Jerzy Pohnerybka

+380964633854

Klewań obwód Równe

Od końca XV w. Klewań był główną rezydencją książąt Czartoryskich, po których pozostał zamek z 1475 r. zbudowany przez ks. Michała Czartoryskiego, starostę bracławskiego. Część zamku przebudowano (1817) i umieszczono tu gimnazjum polskie, zamknięte (1831) przez Rosjan.

W sierpniu 1943 r. oddziały UPA zaatakowały Klewań. Polakom z odsieczą przybył wówczas walczący po stronie Wermachtu oddział węgierski. W miasteczku istniała także polska samoobrona pod przywództwem ks. Piotra Sąsiadka; dzięki niej Polacy przetrwali do nadejścia Armii Czerwonej w 1944 r.

W mieście znajduje się barokowy trójnawowy kościół farny (16101630) pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny fundacji ks. Jerzego Czartoryskiego z dwoma wieżami.

W kościele tym na ścianie prezbiterium znajdował się duży obraz Madonny uchodzący za dzieło Carla Dolce z XVII-wiecznej szkoły bolońskiej, w bocznym zaś ołtarzu słynący cudami obraz Matki Boskiej z zamku ks. Czartoryskich. W 1945 r., kiedy jasne stało się, iż polscy mieszkańcy Klewania zostaną wywiezieni na zachód przez Armię Czerwoną, jedna z mieszkanek zabrała obraz ze sobą. 6 czerwca 1945 r. cudowny obraz znalazł się w Skwierzynie w woj. lubuskim.

Obraz Matki Boskiej Klewańskiej

Share Button

Artykuły, które mogą Cię zainteresować:


Wołyń’43. Dlaczego przegraliśmy z Ukraińcami?
Polacy nie zdołali dotąd przyjąć do wiadomości podstawowych wartości cywilizacji Ukraińców


Gdzie mieszka Duch Narodu Polskiego?
Kresy Wschodnie są obszarem gniazdowym Ducha Narodu Polskiego. Nie można zrozumieć polskości bez utworów urodzonego w Nowogródku (obecnie Białoruś) Ad…


Krajowcy
Czesław Podlidecki: Krajowcy – ostatni, szósty artykuł z cyklu „Separatyści w Polsce w XIX i XX w. na przykładzie Wielkiego Księstwa Litewskiego”…


Chłopomani
Czesław Podlidecki: Chłopomani