Zaginiona cywilizacja: Wołyń zachodni.

Share Button

Łuck
stolica Wołynia zachodniego (obecnie obwodu wołyńskiego)

W 1325 r. książę litewski Lubart wzniósł w Łucku Zamek Dolny. Zamek Górny założony został przez kolejnego księcia litewskiego – Olgierda lub Witolda.

W 1429 r. na zamku w Łucku odbył się zjazd monarchów europejskich. Przedmiotem obrad był projekt obrony przeciwko grożącej Europie potędze Imperium osmańskiego.

W 1437 r. książę litewski Świdrygiełło oddał Łuck Polsce. Służył odtąd za siedzibę lokalnych władz świeckich i duchownych (sobornyj kryłos, dwór biskupa) oraz miejsce obrad sejmików szlachty wołyńskiej, tudzież sądów.

Zamek Lubarta

W czasach I i II Rzeczypospolitej Łuck był siedzibą władz województwa wołyńskiego. Po 17 września 1939 r. miasto wraz z całym Wołyniem zostało zaanektowane przez ZSRS jako część Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Dziesiątki tysiący Polaków zostało wysiedlonych na Syberię.

Podczas okupacji niemieckiej Polacy w Łucku byli poddani presji Ukraińców kolaborujących z okupantem. W kwietniu 1943 r. delegacja ukraińska pod przewodnictwem adwokata Jurija Czerewki złożyła na ręce niemieckiego gebietskomisarza urzędującego w Łucku petycję, w której znalazła się prośba o założenie w tym mieście „getta” dla ludności polskiej. 11 sierpnia 1943 r. w wyniku donosów ukraińskich Kripo aresztowało 50 przedstawicieli polskiej inteligencji (w tym zastępcę wołyńskiego Delegata Rządu na Kraj), z czego 30 osób rozstrzelano dwa miesiące później.

Podczas rzezi wołyńskiej 1943-1944 r. na przedmieściach Łucka oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) dokonywały masowych mordów na Polakach, domy ich palono, a mienie rozkradano. Największy napad odbył się w Wigilię Bożego Narodzenia 1943 r., kiedy zabito 97 osób. Łącznie w czasie wojny ukraińscy nacjonaliści zabili w Łucku co najmniej 191 Polaków. Po wojnie prawie wszystkich Polaków z Kresów Wschodnich, w tym z Łucka, przymusowo wysiedlono, a katolickie kościoły przerobiono na magazyny lub zdewastowano.

W sierpniu 2007 r. jedna z głównych ulic miasta, nosząca po II wojnie światowej nazwę „Czerwonoarmiejska”, została z inicjatywy burmistrza Łucka i za aprobatą większości miejscowych deputowanych, przemianowana na ul. Bohaterów UPA.

W 2010 r. Rada Miejska Łucka nadała honorowe obywatelstwo Łucka Stepanowi Banderze. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, w wyniku której zginęło do 130 tys. Polaków.

 Ołyka obwód wołyński

Ołyka należała do Kiszków, a od 1533 r. do Radziwiłłów. Od 1589 aż do 1939 r. stanowiła stolicę ordynacji Radziwiłłów. Drugą obok Nieświeża rezydencję Radziwiłłów.

Pierwszy zamek powstał w 1564 r., rozbudowany  w roku 1640 i umocniony przez Albrechta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego litewskiego.

Gdy zamek utracił obronne znaczenie, gruntownej przebudowy zamku (zakończonej w 1760 r.) na barokową rezydencję pałacową dokonał Michał Kazimierz Radziwiłł.

W częściowo odremontowanym w 1976 r. pałacu Radziwiłłów znajduje się obecnie szpital psychiatryczny.

Wspomnieniem po czasach świetności w Rzeczypospolitej są też dwa kościoły: p.w. Świętej Trójcy oraz św. Piotra i Pawła. Kolegiata Świętej Trójcy została wzniesiona w latach 1635-1640 na zlecenie Albrechta Stanisława Radziwiłła na wzór rzymskiego kościoła Il Gesù. Była wówczas uważana za najpiękniejszą świątynię Wołynia. Projekt kościoła należy do Włochów Benedetto Molli’ego i Giovanni Maliverny. Swój wkład w budowę wnieśli również rzeźbiarze Melchior Erlenberg i Michał Germanus. W 1638 r. fundator kościoła założył przy kościele kolegium – filię Akademii Zamojskiej oraz seminarium duchowne. Po przejęciu władzy na tych terenach przez Ukraińców i przymusowym wysiedleniu Polaków świątynia została kompletnie zrujnowana.

Barokowy kościół jest trójnawową bazyliką z narteksem, chórami i półkolistym, zamkniętym prezbiterium. Główna fasada świątyni podzielona jest korynckimi pilastrami, powyżej których znajduje się ogromny łaciński napis „DEUS DE TUIS DONIS TIBI OFFERIMUS”. Między pilastrami ustawione rzeźby świętych Wojciecha, Stanisława, Piotra i Pawła dłuta Melchiora Erlenberga.

Dwukondygnacyjną fasadę wieńczy parawanowy szczyt ze spływami wolutowymi zamknięty tympanonem i flankowany przez dwie boczne wieżyczki. Duże prostokątne pole frontonu wypełnia płaskorzeźba „Koronacja Najświętszej Maryi Panny” z wizerunkiem Matki Boskiej w całej postaci, stojącej na półksiężycu wśród obłoków i główek cherubinów. Niżej w półokrągłym frontonie umieszczono płaskorzeźbę „Bóg Ojciec”.

Wnętrze kościoła zdobiły liczne rzeźby i dekoracje, pomiędzy pilastrami rozmieszczone były duże płótna z obrazami. Nad pilastrami stały rzeźby dwunastu apostołów (niektóre zachowały się do dziś). Nie zachowały natomiast ołtarze w stylu wczesnego baroku wykute z marmuru i alabastru oraz stalle w prezbiterium, które były dziełem Melchiora Erlenberga, ucznia Jana Pfistera ze Lwowa. Wewnątrz kościoła znajdowały się liczne nagrobki i epitafia rodziny Radziwiłłów, najczęściej z kolorowego marmuru i alabastru. Większość z nich nie przetrwała do naszych czasów. W kościele znajdowały się również liczne artystyczne malowidła na tematy religijne i portrety, z których sześć jest obecnie przechowywanych w Lwowskiej Galerii Sztuki.

Tel. do proboszcza Kolegiaty Świętej Trójcy w Ołyce

ks. Jerzy Pohnerybka

+380964633854

Klewań obwód Równe

Od końca XV w. Klewań był główną rezydencją książąt Czartoryskich, po których pozostał zamek z 1475 r. zbudowany przez ks. Michała Czartoryskiego, starostę bracławskiego. Część zamku przebudowano (1817) i umieszczono tu gimnazjum polskie, zamknięte (1831) przez Rosjan.

W sierpniu 1943 r. oddziały UPA zaatakowały Klewań. Polakom z odsieczą przybył wówczas walczący po stronie Wermachtu oddział węgierski. W miasteczku istniała także polska samoobrona pod przywództwem ks. Piotra Sąsiadka; dzięki niej Polacy przetrwali do nadejścia Armii Czerwonej w 1944 r.

W mieście znajduje się barokowy trójnawowy kościół farny (16101630) pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny fundacji ks. Jerzego Czartoryskiego z dwoma wieżami.

W kościele tym na ścianie prezbiterium znajdował się duży obraz Madonny uchodzący za dzieło Carla Dolce z XVII-wiecznej szkoły bolońskiej, w bocznym zaś ołtarzu słynący cudami obraz Matki Boskiej z zamku ks. Czartoryskich. W 1945 r., kiedy jasne stało się, iż polscy mieszkańcy Klewania zostaną wywiezieni na zachód przez Armię Czerwoną, jedna z mieszkanek zabrała obraz ze sobą. 6 czerwca 1945 r. cudowny obraz znalazł się w Skwierzynie w woj. lubuskim.

Obraz Matki Boskiej Klewańskiej

Share Button

Artykuły, które mogą Cię zainteresować:


Wileńszczyzny drogi kraj
Czesław Podlidecki: „Wileńszczyzny drogi kraj”


Unia Europejska, Liga Środkowoeuropejska a polskie Kresy Wschodnie
Czesław Podlidecki: Unia Europejska, Liga Środkowoeuropejska a polskie Kresy Wschodnie.


Podstęp żmudzińskich separatystów
Żądanie separatystów żmudzińskich, aby Państwo Polskie przeprosiło za działania naszych pradziadów, którzy ich w 1920 r. zbrojnie z Ziemi Wileńskiej i…


Krajowcy
Czesław Podlidecki: Krajowcy – ostatni, szósty artykuł z cyklu „Separatyści w Polsce w XIX i XX w. na przykładzie Wielkiego Księstwa Litewskiego”…